Czy dieta bezglutenowa jest dla każdego?

Ostatnio o diecie bezglutenowej jest bardzo głośno. Być może sama zastanawiasz się, czy warto wyeliminować ten składnik, by żyć zdrowiej. Okazuje się jednak, że taki jadłospis wcale nie jest dobry dla każdego. Co więcej – eliminacja glutenu bez wyraźnych wskazań zdrowotnych może nawet… zaszkodzić! Jak to możliwe?

Eliminacja glutenu = eliminacja innych składników odżywczych


            

Wykluczenie z diety produktów z glutenem (na bazie pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa) może powodować niedobory witamin i minerałów – nawet wtedy, gdy dieta bezglutenowa będzie stosowana prawidłowo [1]. Chodzi przede wszystkim o witaminę D, witaminy z grupy B (w tym kwas foliowy), wapń i żelazo, a także magnez, selen, cynk i miedź [2]. Niedobory mogą dotyczyć też witamin A i E oraz K [1].
Aby zmniejszyć ryzyko niedoborów, dieta powinna być naprawdę dobrze zbilansowana, najlepiej prowadzona pod okiem doświadczonego dietetyka klinicznego.
Dieta bezglutenowa może podwyższać ryzyko…

…cukrzycy, chorób serca, nadwagi. Zdarza się, że więcej energii – zamiast z węglowodanów – pochodzi z tłuszczy czy białek [2]. Dieta bezglutenowa często jest również uboga w błonnik, co może powodować zaparcia i utrudniać regularne wypróżnianie, powodować wyższy poziom cholesterolu, zwiększać ryzyko chorób serca i utrudniać walkę z nadwagą. Błonnik wpływa też na stabilizację stężenia glukozy we krwi i pomaga eliminować toksyny [1].
Eliminacja glutenu może wywoływać także większe spożycie arsenu. Dzieje się tak, ponieważ dieta bezglutenowa często opiera się na ryżu – kumulującym w sobie właśnie arsen. Tymczasem jest on toksyczny nawet w niewielkiej ilości – podwyższa ryzyko raka pęcherza moczowego, płuc i skóry oraz niepłodności, cukrzycy i chorób serca [6]. Niektóre badania pokazują, że we krwi osób będących na diecie bez glutenu jest ponad 2 razy więcej arsenu niż u tych, które dostarczają gluten! [3] 

Produkty gluten-free nie muszą być zdrowe…
Chodzi o te, które są go pozbawione w sztuczny sposób (np. pieczywo, ciasta, makarony). Gluten ma bowiem właściwości wpływające na cechy różnych produktów spożywczych, np. na strukturę pieczywa. Aby żywność bezglutenowa była równie smaczna i apetyczna, wielu producentów szuka zamienników dla glutenu. Niestety często są to spulchniacze, emulgatory, zagęstniki, cukier, barwniki czy konserwanty.
Przed zakupem produktu z „przekreślonym kłosem” warto więc szczególnie zwrócić uwagę na skład, ponieważ często zawiera wiele nieprzyjemnych niespodzianek. Nie masz przeciwwskazań zdrowotnych do jedzenia glutenu? Aby odżywiać się zdrowo, lepiej sięgnij po nieprzetworzoną kanapkę na pełnoziarnistym pieczywie niż bezglutenowe ciasto.
A kto bezwzględnie musi odrzucić gluten?

Istnieje dość duża grupa osób (szacuje się, że może to być nawet 400 tysięcy Polaków! [4]), która musi bezwzględnie wyeliminować gluten. Chodzi o osoby chore na celiakię – autoimmunologiczną chorobę o podłożu genetycznym, która powoduje zanik kosmków jelitowych. W konsekwencji organizm nie może prawidłowo wchłaniać składników odżywczych (z pożywienia, leków, suplementów), co powoduje jego niedożywienie. W jelitach toczy się ponadto stały stan zapalny.
To może wywołać m.in. problemy z układem pokarmowym (wzdęcia, bóle brzucha, biegunki), anemię, spadek energii, przewlekłe zmęczenie, afty w jamie ustnej, zanik libido czy nawet depresję, niepłodność i poronienia. Niestety aż 95% chorych nie wie o swojej celiakii [5], co uniemożliwia im skuteczne leczenie. 

Przed decyzją o eliminacji glutenu najlepiej sprawdzić, czy to konieczne
Celiakia może wystąpić tylko u osób posiadających predyspozycje genetyczne do zachorowania. Ich brak oznacza, że zachorowanie jest niemożliwe: teraz i w przyszłości. Obecność tendencji genetycznej można sprawdzić, wykonując badania DNA. Dopiero jeśli geny są obecne, dobrze sprawdzić aktywność choroby (badania krwi, biopsja jelita) i w razie potrzeby – wyeliminować gluten. Przejście na dietę bezglutenową bez wyraźnych wskazań medycznych może być bowiem szkodliwe dla zdrowia.



Źródła:
[1] B. Cichańska, Celiakia. Dieta bezglutenowa. Niezbędne informacje i porady, Bydgoszcz 2013.
[2] I. Rybicka, A. Gliszczyńska-Świgło, Niedobory składników odżywczych w diecie bezglutenowej, „Problemy Higieny i Epidemiologii” 2016, 97 (3).
[3] C.M. Bulka, M.A. Davis, M.R. Karagas, H. Ahsan, M. Argos, The Unintended Consequences of a Gluten-free Diet, “Epidemiology” 2017, 28 (3).
[4] E. Santorek-Strumiłło, Celiakia [https://gastrologia.mp.pl/choroby/jelitocienkie/54362,celiakia].
[5] M. Pawlaczyk, S. Milewska, A. Rokowska-Waluch, K. Korzeniowska, Leczenie dietetyczne w celiakii i opryszczkowatym zapaleniu skóry, „Farmacja Współczesna” 2012, 5.